ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΙΜΕΘΑ
Σεπτέμβριος – Οκτώβριος 2026
Αγαπητοί φίλοι του ΙΜΕΘΑ,
ΚΑΛΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ!
Μετά την καλοκαιρινή περίοδο, επιστρέφουμε με ανανεωμένη διάθεση και συνεχίζουμε δυναμικά τις επιστημονικές δράσεις του ΙΜΕΘΑ. Το ενδιαφέρον μας στρέφεται πλέον στο 14o Πανελλήνιο Συνέδριο του ΙΜΕΘΑ, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, στις 15–17 Οκτωβρίου 2026, στο ξενοδοχείο Crowne Plaza.
Το Συνέδριο αποτελεί το κορυφαίο επιστημονικό γεγονός του ΙΜΕΘΑ και μια σημαντική ευκαιρία για ενημέρωση γύρω από τις νεότερες εξελίξεις στη Θρόμβωση και την Αντιθρομβωτική Αγωγή, ανταλλαγή γνώσεων, γόνιμο επιστημονικό διάλογο και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.
Σας προσκαλούμε να ενημερωθείτε για το Προκαταρκτικό Πρόγραμμα και να προγραμματίσετε τη συμμετοχή σας στο Συνέδριο.
Δείτε το Προκαταρκτικό Πρόγραμμα του Συνεδρίου ΕΔΩ.
Παράλληλα, το ΙΜΕΘΑ έχει ήδη ανοίξει έναν νέο κύκλο δράσης και συνεργασίας μέσω της δημιουργίας Ομάδων Εργασίας. Σας προσκαλούμε να εγγραφείτε και να συμμετάσχετε ενεργά, συμβάλλοντας στην παραγωγή επιστημονικού έργου, την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών. Οι νεότεροι συνάδελφοι θα έχουν την ευκαιρία να εξελιχθούν επιστημονικά, ενώ οι πιο έμπειροι να μεταδώσουν τη γνώση και την εμπειρία τους στη νέα γενιά επιστημόνων. Περισσότερες πληροφορίες πατήστε ΕΔΩ.
Στο παρόν ενημερωτικό δελτίο του ΙΜΕΘΑ παρουσιάζονται και σχολιάζονται πρόσφατες σημαντικές δημοσιεύσεις στον τομέα της θρόμβωσης και της αντιθρομβωτικής αγωγής, με στόχο τη συνεχή ενημέρωση της επιστημονικής κοινότητας.
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ-ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΣΦΑΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΩΝ
«Χαμηλή Δόση Αντιπηκτικών vs. Θεραπευτική Δόση για τη Δευτερογενή Πρόληψη Φλεβοθρόμβωσης: Συστηματική Ανασκόπηση και Μετα-ανάλυση» (Kounoudi C, Serraou EA, Stathopoulou M, Hunt BJ, Kakkos SK. Systematic Review and Meta-analysis on the Efficacy and Safety of Low Dose Anticoagulation Compared with Therapeutic Dose in the Extended Secondary Prophylaxis of Venous Thromboembolism. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2026 Jun 19:S1078-5884(26)00605-2. doi: 10.1016/j.ejvs.2026.06.036).
Σκοπός: Η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των χαμηλών δόσεων άμεσων από στόματος αντιπηκτικών (low-dose DOACs) σε σύγκριση με τις πλήρεις θεραπευτικές δόσεις, για την εκτεταμένη δευτερογενή πρόληψη της φλεβικής θρομβοεμβολής (ΦΘ/ΠΕ).
Μεθοδολογία: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 5 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών (συνολικά 8.781 ασθενείς) οι οποίες συνέκριναν τη χαμηλή δόση (π.χ. apixaban 2.5 mg bid, rivaroxaban 10 mg qd) με τη θεραπευτική δόση DOACs, μετά την ολοκλήρωση της αρχικής φάσης θεραπείας (3–6 μήνες).
Αποτελέσματα:
- Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στην υποτροπή ΦΘ/ΠΕ μεταξύ της χαμηλής και της θεραπευτικής δόσης.
- Μειωμένος κίνδυνος μείζονος αιμορραγίας στην ομάδα της χαμηλής δόσης.
- Μειωμένος κίνδυνος κλινικά σχετιζόμενης μη μείζονος αιμορραγίας με τη χαμηλή δόση.
- Υψηλότερα ποσοστά συμμόρφωσης των ασθενών στη χαμηλή δόση, λόγω λιγότερων ανεπιθύμητων ενεργειών.
Συμπέρασμα: Η χαμηλή δόση DOACs είναι εξίσου αποτελεσματική με τη θεραπευτική δόση στην πρόληψη της υποτροπής ΦΘ/ΠΕ, επιτυγχάνοντας παράλληλα ανώτερο προφίλ ασφάλειας (λιγότερες αιμορραγικές επιπλοκές). Τα δεδομένα αυτά υποστηρίζουν τη χρήση χαμηλής δόσης για την εκτεταμένη δευτερογενή πρόληψη σε επιλεγμένες ομάδες ασθενών.
Κλινικό μήνυμα: Για ασθενείς που χρήζουν παρατεταμένης αντιπηκτικής αγωγής (>6 μήνες), η χαμηλή δόση DOACs προσφέρει ισοδύναμη προστασία με σημαντικά λιγότερες αιμορραγίες—ένα εύρημα ιδιαίτερα σημαντικό για άτομα με υψηλό αιμορραγικό κίνδυνο.
«Μελέτη C–TRACT: Ενδοαυλική Θεραπεία στο Μετα-Θρομβωτικό Σύνδρομο» (Vedantham S, et al. C-TRACT Trial Investigators. Endovascular Therapy for Post-Thrombotic Syndrome – A Randomized Trial. N Engl J Med. 2026 Jun 18;394(23):2293-2304. doi: 10.1056/NEJMoa2519001).
Εισαγωγή: Το μετα-θρομβωτικό σύνδρομο (ΜΘΣ) αποτελεί τη συχνότερη μακροπρόθεσμη επιπλοκή της εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης, επηρεάζοντας έως και το 50% των ασθενών. Η ενδοαυλική θεραπεία με τοποθέτηση stent εφαρμόζεται εμπειρικά για περισσότερα από 20 χρόνια, ωστόσο μέχρι σήμερα απουσίαζαν ισχυρά τυχαιοποιημένα δεδομένα.
Μεθοδολογία: Στη μελέτη C-TRACT, 225 ασθενείς με μέτριο έως σοβαρό ΜΘΣ και απόφραξη της λαγόνιας φλέβας τυχαιοποιήθηκαν είτε σε ενδοαυλική θεραπεία (stent) σε συνδυασμό με τη συνήθη φροντίδα, είτε στη συνήθη φροντίδα μόνη (συμπίεση, αντιπηκτική αγωγή κ.λπ.).
Αποτελέσματα (6 μήνες):
- Μειωμένη βαρύτητα του ΜΘΣ (VCSS: 8.1 vs 10.0, p=0.001).
- Σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής (VEINES-QOL: 62.8 vs 48.6, p<0.001).
- Βελτιωμένη φυσική λειτουργικότητα (SF-36: 56.0 vs 49.9, p<0.001).
- Αυξημένα ποσοστά αιμορραγίας (11.6% vs 3.6%, p=0.03), στην πλειονότητά τους μη μείζονα.
- Δεν παρατηρήθηκε διαφορά στη θνητότητα ή στην υποτροπή φλεβικής θρομβοεμβολής (ΦΕΘ/ΠΕ).
Συμπέρασμα: Η ενδοαυλική θεραπεία προσφέρει κλινικά σημαντική βελτίωση στα συμπτώματα και την ποιότητα ζωής των ασθενών με ΜΘΣ και απόφραξη λαγόνιας φλέβας, αλλά συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας. Απαιτείται η αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων δεδομένων (12-24 μηνών) πριν την επίσημη ενσωμάτωση της μεθόδου στις κατευθυντήριες οδηγίες.
Κλινικό μήνυμα: Η παρέμβαση αυτή δεν ενδείκνυται για όλους τους ασθενείς. Περιορίζεται σε αυστηρά επιλεγμένους ασθενείς με αποδεδειγμένη απόφραξη της λαγόνιας φλέβας και μέτριο έως σοβαρό ΜΘΣ, κατόπιν πολυεπιστημονικής αξιολόγησης.
«Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Ανάπτυξη Νέων Αντιθρομβωτικών Φαρμάκων σε Παιδιά (Μέρος 1). Ομάδες: ISTH SSC Subcommittee on Pediatric and Neonatal Thrombosis and Hemostasis & Pedi-ATLAS Group» (Goldenberg NA, et al. Antithrombotic Trials Working Party of ISTH SSC Subcommittee on Pediatric and Neonatal Thrombosis & Hemostasis; Pediatric Antithrombotic Trials Leadership and Steering (Pedi-ATLAS) Group. Development of new antithrombotic drugs for children (part 1): guidance from the ISTH SSC Subcommittee on Pediatric and Neonatal Thrombosis and Hemostasis and the Pedi-ATLAS Group. J Thromb Haemost. 2026 Sep;24(9):3360-3368. doi: 10.1016/j.jtha.2026.04.003).
Σκοπός: Η παροχή κατευθυντηρίων οδηγιών για το σχεδιασμό κλινικών μελετών ανάπτυξης νέων αντιθρομβωτικών φαρμάκων στον νεογνικό και παιδιατρικό πληθυσμό.
Γιατί χρειάζονται:
- Η επίπτωση της φλεβικής θρόμβωσης στα παιδιά αυξάνεται (κυρίως λόγω της αυξημένης επιβίωσης των πρόωρων νεογνών και της διαχείρισης πολύπλοκων ιατρικών παθήσεων).
- Τα περισσότερα αντιθρομβωτικά φάρμακα δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς στις παιδιατρικές ηλικίες.
- Υπάρχουν σημαντικές βιολογικές ιδιαιτερότητες (διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, ιδιαιτερότητες στη φαρμακοκινητική και τη φαρμακοδυναμική, καθώς και ένα διαρκώς εξελισσόμενο αιμοστατικό σύστημα).
Βασικές Συστάσεις:
- Ηλικιακές Υποομάδες:
- Πρόωρα νεογνά (<37 εβδομάδες κύησης)
- Τελειόμηνα νεογνά (0–28 ημέρες)
- Βρέφη (29 ημέρες έως <2 έτη)
- Παιδιά (2 έως <12 έτη)
- Έφηβοι (12 έως <18 έτη)
- Φαρμακοκινητική / Φαρμακοδυναμική (PK/PD):
- Συνεκτίμηση της σταδιακής ωρίμανσης της νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας.
- Καθορισμός της δοσολογίας αποκλειστικά βάσει του σωματικού βάρους (όχι αυθαίρετη μείωση των δόσεων ενηλίκων).
- Συστηματική παρακολούθηση της δραστηριότητας anti-Xa ή άλλων ειδικών εργαστηρ δεικτών.
- Σχεδιασμός Μελετών:
- Χρήση προσαρμοστικών σχεδιασμών (adaptive designs) για μεγαλύτερη ευελιξία.
- Εφαρμογή πληθυσμιακής μοντελοποίησης PK/PD (population PK/PD modeling).
- Προέκταση δεδομένων από τους ενήλικες (extrapolation), όπου αυτό είναι επιστημονικά εφικτό και ασφαλές.
- Ασφάλεια:
- Ιδιαίτερη επαγρύπνηση για την καταγραφή αιμορραγικών επιπλοκών.
- Μακροπρόθεσμη παρακολούθηση των επιδράσεων στην ανάπτυξη του παιδιού και την οστική πυκνότητα.
- Χρήση ειδικά σταθμισμένων κλιμάκων για παιδιά (π.χ. Peds-VEINES-QoL).
- Δεοντολογικά Ζητήματα:
- Ελαχιστοποίηση του αριθμού και του όγκου των αιμοληψιών.
- Έγγραφη συγκατάθεση των γονέων/κηδεμόνων σε συνδυασμό με τη συναίνεση του παιδιού (όταν η ηλικία και η αντιληπτική του ικανότητα το επιτρέπουν).
- Αυστηρότερη αξιολόγηση της σχέσης οφέλους-κινδύνου (risk-benefit assessment) συγκριτικά με τους ενήλικες.
Συμπέρασμα: Οι παρούσες οδηγίες παρέχουν ένα σαφές πλαίσιο για την ασφαλή και αποτελεσματική ανάπτυξη αντιθρομβωτικών φαρμάκων στα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του αναπτυσσόμενου οργανισμού. Για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι απαραίτητη η στενή πολυεπιστημονική συνεργασία μεταξύ παιδιάτρων, παιδοαιματολόγων και κλινικών φαρμακολόγων.
Κλινικό μήνυμα: Η θεραπεία της φλεβικής θρόμβωσης στα παιδιά δεν αποτελεί μια απλή προέκταση των πρακτικών που εφαρμόζονται στους ενήλικες. Απαιτούνται εξειδικευμένες μελέτες και προσαρμοσμένα δοσολογικά σχήματα. Παρόλο που τα νεότερα από στόματος αντιπηκτικά (DOACs, π.χ. rivaroxaban, dabigatran) έχουν πλέον λάβει έγκριση για παιδιατρική χρήση, η συλλογή δεδομένων από την καθημερινή κλινική πρακτική παραμένει αναγκαία.
«Διαχείριση Ελεύθερου Πλωτού Θρόμβου Καρωτίδας: Συστηματική Ανασκόπηση και Mετα-ανάλυση» (Aouam O, et al. Management of carotid free-floating thrombus: A systematic review. J Vasc Surg. 2026 Jul;84(1):85-94.e6. doi: 10.1016/j.jvs.2026.02.035).
Σκοπός: Η αξιολόγηση των θεραπευτικών στρατηγικών για τον ελεύθερο πλωτό θρόμβο της καρωτίδας (carotid free-floating thrombus, cFFT)—μια σπάνια αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη κλινική οντότητα που συνοδεύεται από υψηλό κίνδυνο πρόκλησης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου (ΑΕΕ).
Μεθοδολογία: Συστηματική ανασκόπηση 11 μελετών (συνολικά 179 ασθενείς) με απεικονιστικά επιβεβαιωμένο cFFT.
Θεραπευτικές Στρατηγικές:
- Αντιθρομβωτική αγωγή (αντιπηκτικά/αντιαιμοπεταλιακά): 120 ασθενείς (67%)
- Ενδοαυλική θεραπεία (θρομβεκτομή, stent, αγγειοπλαστική): 20 ασθενείς (11.2%)
- Καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή (CEA): 38 ασθενείς (21.2%)
Αποτελέσματα (Βραχυπρόθεσμα):
- Συνολικό ποσοστό θανάτου/ΑΕΕ: 5,6% στο σύνολο του πληθυσμού.
- Αντιθρομβωτική αγωγή: Παρουσίασε το υψηλότερο ποσοστό συμβαμάτων (6,7%).
- Ενδοαυλική θεραπεία: Ποσοστό συμβαμάτων 5,0%.
- Καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή (CEA): Παρουσίασε το χαμηλότερο ποσοστό συμβαμάτων (2,6%).
- Μη θανατηφόρα ΑΕΕ: Καταγράφηκαν αποκλειστικά στην ομάδα της αντιθρομβ αγωγής (1,7%).
Αποτελέσματα (Μακροπρόθεσμα – Μέση παρακολούθηση 24,3 μήνες):
- Συνολικό ποσοστό θανάτου/ΑΕΕ: 2,9%.
- Κατανομή συμβαμάτων: Νέα επεισόδια καταγράφηκαν μόνο στην ομάδα της αντιθρομ αγωγής.
- Επεμβατική αντιμετώπιση: Δεν παρατηρήθηκε κανένα σύμβαμα στις ομάδες της ενδοαυλικής θεραπείας ή της CEA.
Συμπέρασμα: Ο ελεύθερος πλωτός θρόμβος της καρωτίδας συνδέεται με σημαντικό κίνδυνο θανάτου ή ΑΕΕ, ανεξάρτητα από την επιλεγείσα θεραπευτική προσέγγιση. Ωστόσο, η αποκλειστική αντιθρομβωτική αγωγή (η οποία αποτελεί την τρέχουσα θεραπεία πρώτης γραμμής) συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά συμβαμάτων, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Οι επεμβατικές στρατηγικές (χειρουργική ή ενδοαυλική) εμφανίζουν ανώτερα αποτελέσματα, με την καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή (CEA) να καταγράφει τα χαμηλότερα ποσοστά επιπλοκών.
Κλινικό μήνυμα: Παρά τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες που προκρίνουν τη συντηρητική αντιπηκτική αγωγή ως πρώτη επιλογή, τα παρόντα δεδομένα υποστηρίζουν ότι οι επεμβατικές στρατηγικές (CEA ή ενδοαυλική αντιμετώπιση) ενδέχεται να υπερέχουν σε επιλεγμένους ασθενείς. Απαιτείται μια αυστηρά εξατομικευμένη προσέγγιση, βασισμένη στη μορφολογία του θρόμβου, τον βαθμό της υποκείμενης στένωσης και την κλινική εικόνα του ασθενούς.
«Εξατομίκευση Αντιθρομβωτικής Αγωγής μετά από PCI σε Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο: Κλινική Δήλωση Συναίνεσης ESC» (Gorog DA, et al. Antithrombotic therapy for secondary prevention in patients with acute coronary syndromes treated with percutaneous coronary intervention: options for personalization to reduce bleeding or ischaemic risks. A Clinical Consensus Statement of the ESC Working Group on Thrombosis, the Association for Acute CardioVascular Care of the ESC, the European Association of Percutaneous Cardiovascular Interventions of the ESC, and the ESC Working Group on Cardiovascular Pharmacology A Clinical Consensus Statement of the ESC Working Group on Thrombosis, the Association for Acute CardioVascular Care of the ESC, the European Association of Percutaneous Cardiovascular Interventions of the ESC, and the ESC Working Group on Cardiovascular Pharmacology. EuroIntervention. 2026 Jun 15;22(12):e653-e677. doi: 10.4244/EIJ-E-26-00003).
Σκοπός: Η παροχή πρακτικών κατευθύνσεων για την εξατομίκευση της αντιθρομβωτικής αγωγής σε ασθενείς με οξύ στεφανιαίο σύνδρομο (ΟΣΣ) μετά από διαδερμική στεφανιαία παρέμβαση (PCI), με στόχο τη βέλτιστη μείωση του κινδύνου αιμορραγίας ή ισχαιμικού επεισοδίου.
Βασικές Συστάσεις:
- Εκτίμηση Κινδύνου (Πριν τη Λήψη Απόφασης):
Αιμορραγικός κίνδυνος: Αξιολόγηση με βάση κριτήρια ARC-HBR και την κλίμακα PRECISE-DAPT score.
Ισχαιμικός κίνδυνος: Εκτίμηση μέσω των κλιμάκων GRACE και TIMI score, καθώς και των ανατομικών/τεχνικών χαρακτηριστικών της PCI (πολλαπλά stents, βλάβες διχασμού κ.λπ.).
- Στρατηγική Αναφοράς (Default – Χωρίς Υψηλό Κίνδυνο):
DAPT 12 μηνών: Συνδυασμός ασπιρίνης με έναν ισχυρό αναστολέα P2Y12 (ticagrelor ή prasugrel).
Μετά τους 12 μήνες: Μονοθεραπεία με ασπιρίνη εφ’ όρου ζωής.
- Υψηλός Αιμορραγικός Κίνδυνος (HBR):
Σύντομη διάρκεια DAPT (1–3 μήνες): Ακολουθούμενη από μονοθεραπεία με αναστολέα P2Y12 (κατά προτίμηση με έναν ισχυρό αναστολέα).
Εναλλακτικές προσεγγίσεις:
- DAPT διάρκειας 1 μηνός ➔ Μετάβαση σε μονοθεραπεία με αναστολέα P2Y12.
- Αποκλιμάκωση (de-escalation) από τον ισχυρό αναστολέα P2Y12 σε clopidogrel μετά τις πρώτες 30 ημέρες.
- Μονοθεραπεία με ασπιρίνη μετά από 1–3 μήνες DAPT (σε περιπτώσεις μη ανοχής στους αναστολείς P2Y12).
- Υψηλός Ισχαιμικός Κίνδυνος (Χωρίς Συνοδό Κίνδυνο HBR):
- Παρατεταμένη διάρκεια DAPT (>12 μήνες): Εφόσον ο αιμορραγικός κίνδυνος παραμένει χαμηλός.
- Στρατηγική Διπλής Αντιθρομβωτικής Αναστολής (Dual Pathway Inhibition – DPI): Συνδυασμός ασπιρίνης με rivaroxaban 2.5 mg bid (σχήμα της μελέτης COMPASS).
- Μονοθεραπεία με ισχυρό αναστολέα P2Y12: Μετά από μια αρχική σύντομη περίοδο DAPT 3–6 μηνών.
- Συνύπαρξη Κολπικής Μαρμαρυγής και PCI:
- Συνδυασμός DOAC + αναστολέα P2Y12 (κατά προτίμηση clopidogrel).
- Αποφυγή της τριπλής αντιθρομβωτικής αγωγής για διάστημα μεγαλύτερο της 1 εβδομάδας (εκτός αν συντρέχει εξαιρετικά υψηλός ισχαιμικός κίνδυνος).
- Ασπιρίνη: Διακοπή της χορήγησης εντός 1 έως 4 εβδομάδων post-PCI.
- Στρατηγικές Αποκλιμάκωσης (De-escalation):
- Από ισχυρό αναστολέα P2Y12 σε clopidogrel: Μετά τις πρώτες 30 ημέρες (Class IIb, Level A).
- Κατευθυνόμενη αποκλιμάκωση (Guided de-escalation): Με βάση το γενετικό έλεγχο (γονότυπος CYP2C19) ή τον έλεγχο της λειτουργικότητας των αιμοπεταλίων (platelet function testing).
- Μη κατευθυνόμενη αποκλιμάκωση (Unguided de-escalation): Ως πρακτική ρουτίνας μετά τις 30 ημέρες, αποκλειστικά σε ασθενείς με υψηλό αιμορραγικό κίνδυνο (HBR).
- Ειδικοί Πληθυσμοί:
- Ηλικιωμένοι (>75 ετών): Ιδιαίτερη επαγρύπνηση για αιμορραγικά συμβάματα·η αποκλιμάκωση της αγωγής κρίνεται συχνά απαραίτητη.
- Νεφρική ανεπάρκεια: Αποφυγή χορήγησης prasugrel εάν η κάθαρση κρεατινίνης (CrCl) είναι <15 mL/min·προτιμάται η clopidogrel.
- Σακχαρώδης Διαβήτης: Προτιμώνται οι ισχυροί αναστολείς (ticagrelor/prasugrel) λόγω αυξημένου υποκείμενου ισχαιμικού κινδύνου.
- Ιστορικό προηγούμενης αιμορραγίας: Εφαρμογή σύντομου σχήματος DAPT (1–3 μήνες) ➔ Μετάβαση σε μονοθεραπεία με αναστολέα P2Y12.
Κλινικό Μήνυμα:
- Δεν υφίσταται καθολική στρατηγική για όλους τους ασθενείς – η αντιαιμοπεταλιακή αγωγή πρέπει να εξατομικεύεται αυστηρά.
- Η αντικειμενική εκτίμηση του αιμορραγικού κινδύνου είναι απαραίτητη πριν από οποιαδήποτε απόφαση για τη διάρκεια του DAPT.
- Σε ασθενείς HBR: Προκρίνεται το σύντομο DAPT (1–3 μήνες) με επακόλουθη μονοθεραπεία με αναστολέα P2Y12.
- Σε υψηλό ισχαιμικό κίνδυνο: Ενδείκνυται η παράταση του DAPT ή η εφαρμογή στρατηγικής DPI.
Σε συνύπαρξη κολπικής μαρμαρυγής: Επιλέγεται ο συνδυασμός DOAC + P2Y12, αποφεύγοντας την παρατεταμένη τριπλή αγωγή.
«Αντιθρομβωτική Αγωγή στο Τέλος της Ζωής – Συνέχιση ή Διακοπή;» (Gurumurthy G, et al. Antithrombotic therapy at the end-of-life-continue or stop? Res Pract Thromb Haemost. 2026 Mar 26;10(3):103459. doi: 10.1016/j.rpth.2026.103459).
Σκοπός: Η παροχή κατευθύνσεων για τη διαχείριση της αντιθρομβωτικής αγωγής σε ασθενείς που βρίσκονται στο τέλος της ζωής (παρηγορική φροντίδα, δομές φιλοξενίας τελικού σταδίου [hospice]).
Το Πρόβλημα:
- Τα αντιθρομβωτικά φάρμακα συχνά συνεχίζονται μέχρι τον θάνατο του ασθενούς, παρά το αβέβαιο βραχυπρόθεσμο κλινικό τους όφελος.
- Ο κίνδυνος αιμορραγίας ενδέχεται να υπερβαίνει το προσδοκώμενο όφελος σε ασθενείς με εξαιρετικά περιορισμένο προσδόκιμο επιβίωσης.
Βασικές Συστάσεις:
- Επαναξιολόγηση της Ένδειξης:
- Πρωτογενής πρόληψη: Σπανίως δικαιολογείται σε ασθενείς τελικού σταδίου.
- Δευτερογενής πρόληψη (π.χ. πρόσφατο επεισόδιο φλεβικής θρομβοεμβολής [VTE] <3–6 μηνών): Μπορεί να συνεχιστεί, εφόσον αναμένεται άμεσο βραχυπρόθεσμο όφελος.
- Εκτίμηση του Προσδόκιμου Επιβίωσης:
- Προσδόκιμο <1–3 μήνες: Το κλινικό όφελος της αγωγής κρίνεται αβέβαιο.
- Προσδόκιμο >3–6 μήνες: Ενδέχεται να υφίσταται θεραπευτικό όφελος.
- Συζήτηση με τον Ασθενή και την Οικογένεια:
- Διευκρίνιση των στόχων της φροντίδας (παράταση της επιβίωσης έναντι της ανακούφισης από τα συμπτώματα).
- Καταγραφή και σεβασμός των προσωπικών προτιμήσεων του ασθενούς.
- Αντενδείξεις για τη Συνέχιση της Αγωγής:
- Ενεργή αιμορραγία, σοβαρή θρομβοπενία (<30.000/μL).
- Δυσφαγία (αδυναμία κατάποσης), σοβαρή ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια.
- Πρακτικά Βήματα:
- Διακοπή των μη απαραίτητων σκευασμάτων (π.χ. ασπιρίνη, ΜΣΑΦ)
- Γαστροπροστασία με αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPI) σε συνέχιση της αντιπηκτικ. αγωγής.
- Καθημερινή επαναξιολόγηση του ασθενούς στο πλαίσιο της παρηγορικής φροντίδας.
Κλινικό Μήνυμα:
Αποφυγή συστηματικής προφύλαξης: Η VTE προφύλαξη σε ασθενείς τελικού σταδίου ή σε δομές hospice να αποφεύγετε.
Καθημερινός έλεγχος: Επαναξιολόγηση καθημερινά αν υπάρχει πράγματι ανάγκη για αντιθρομβωτικά.
Σταδιακή διακοπή (Deprescribing): Σταδιακή διακοπή της αγωγής όσο πλησιάζει το τέλος της ζωής.
Μόνο για ανακούφιση: Συνέχιση χορήγησης αποκλειστικά για βραχυπρόθεσμο συμπτωματικό όφελος.
ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
Δημήτριος Ρίχτερ
Καρδιολόγος
Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, “Ευρωκλινική”Αθηνών
Πρόεδρος Ι.Μ.Ε.Θ.Α.
Δέσποινα Πανταζή
Χημικός, MSc, PhD στη Βιοχημεία, ΕΔΙΠ
Βαθμού Α’, Εργαστήριο Βιοχημείας/Eρευνητικό
Κέντρο Αθηροθρόμβωσης/Τμήμα Χημείας,
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Μέλος Δ.Σ. Ι.Μ.ΕΘ.Α.